Vlinders WILDLANDS helpen tegen insectenfobie

Soms vindt een dier uit WILDLANDS Adventure Zoo Emmen een tweede betekenis, nadat het is overleden. Niet voor het grote publiek, maar met een duidelijk doel. Op dit moment worden bijvoorbeeld overleden vlinders uit Emmen ingezet bij een psychologische behandeling van insectenfobie.

tekst loopt door onder de foto's

 

Psycholoog Melissa Alkema uit Leeuwarden werkt bij Psychologisch Centrum met kinderen en jongeren die last hebben van angstklachten. Soms is die angst specifiek gericht op insecten. In die gevallen kan exposuretherapie helpen: stap voor stap leren omgaan met wat spannend is, zodat de angst minder grip krijgt op het dagelijks leven. Voor deze behandeling zocht Alkema contact met WILDLANDS. De vraag was of er overleden vlinders beschikbaar konden worden gesteld om te gebruiken tijdens de therapie. Niet als decoratie of verzamelobject, maar als onderdeel van een zorgvuldig behandelproces. Het park verstrekt in principe geen dierlijk materiaal aan externe partijen. Die terughoudendheid heeft een duidelijke reden: WILDLANDS wil voorkomen dat handel in exotische dieren of diermateriaal wordt gestimuleerd. Ook nadat een dier gestorven is, blijft zorgvuldigheid belangrijk. Toch kwam er dit keer geen standaard afwijzing. WILDLANDS stemde bij hoge uitzondering in met het verzoek, onder duidelijke voorwaarden. De vlinders worden niet verhandeld of anders ingezet dan voor dit doel.
 

Rustig wennen
In de behandeling speelt herhaling een belangrijke rol. Cliënten worden stap voor stap blootgesteld aan datgene wat spanning oproept: eerst in gedachten, later met beelden en uiteindelijk met echte exemplaren. Volgens Alkema is de opbouw belangrijk. “Het gaat erom dat iemand leert dat de spanning hanteerbaar blijft,” legt ze uit. “Zo ontstaat er ruimte om nieuwe ervaringen op te doen.”

Daarbij kan het helpen om insecten eerst van dichtbij te bekijken zonder dat ze bewegen. Overleden vlinders bieden die mogelijkheid. Ze maken het mogelijk om rustig te kijken naar vorm, kleur en details, zonder de onverwachte prikkel van beweging.
 

Van vermijden naar durven kijken
Angst voor insecten komt vaker voor dan vaak gedacht wordt. Soms blijft het bij ongemak, maar het kan ook uitgroeien tot een fobie die het dagelijks leven beïnvloedt. Buitenspelen, naar buiten gaan of zelfs een vlindertuin bezoeken kan dan te veel worden. De insecten zelf zijn dan niet meer het enige probleem. Het brein heeft geleerd dat een situatie gevaarlijk voelt, ook wanneer dat gevaar er feitelijk niet is. Dat mechanisme ontstaat soms na een concrete ervaring, zoals een steek van een bij of wesp. Maar het kan ook groeien door verhalen, beelden of eerdere schrikreacties. Het hoofd legt een verbinding: insect betekent gevaar. En hoe vaker iemand daarna situaties vermijdt, hoe sterker die verbinding meestal wordt. “Je brein krijgt dan nooit de kans om te ervaren dat het eigenlijk veilig is,” legt Alkema uit.
In de behandeling draait het niet om het ‘wegmaken’ van angst, maar om het opbouwen van vertrouwen. Dat gebeurt in kleine stappen, in een tempo dat past bij de cliënt. “Het doel is niet dat iemand insecten leuk gaat vinden,” zegt Alkema. “Maar wel dat de angst niet langer bepaalt wat je wel of niet doet.”
 

Een onverwachte rol voor het dierenpark
Voor WILDLANDS laat dit soort samenwerking zien dat een dierenpark soms op een andere manier van betekenis kan zijn. Niet alleen als plek waar dieren worden getoond, maar ook als bron van kennis en materiaal dat verder reikt dan de parkgrenzen. En terwijl het voor buitenstaanders misschien slechts een klein verzoek lijkt, die paar overleden vlinders uit een dierenpark, zijn het binnen therapie juist dat soort kleine, tastbare hulpmiddelen die veel verschil kunnen maken. Voor Alkema zit daar ook de waarde van deze samenwerking. “Soms zijn het juist de kleine, praktische dingen die een behandeling verder helpen,” vertelt ze. “Dat iemand weer buiten durft te zitten, een raam open laat of zonder paniek langs een insect kan lopen. Dat zijn voor cliënten hele grote stappen.”

eigen foto's Melissa Alkema